H πλειοψηφία των ξένων επιστημόνων γνωρίζει και αναγνωρίζει το θεμελιώδη ρόλο που έχει παίξει η Ελληνική στον εμπλουτισμό του λεξιλογίου του κλάδου τους.
Οι αμφισβητήσεις για το μέγεθος της επίδρασης της Ελληνικής προέρχονται κυρίως από τον ελλαδικό χώρο, όπου στα πλαίσια της ξενομανίας μας, της αναβάθμισης καθετί ξένου και υποβάθμισης καθετί ελληνικού, περιλαμβάνεται και η Γλώσσα μας, με συνέπεια να υπερτονίζονται τα δάνεια που έχει δεχθεί και να αποσιωπούνται τα δάνεια που έχει προσφέρει στις άλλες Γλώσσες.
Είναι ακόμη γεγονός ότι δεν υπάρχουν στεγανά μεταξύ των Γλωσσών. Όλες οι Γλώσσες δανείζουν και δανείζονται για να καλύπτουν τις ανάγκες του λεξιλογίου τους. H θέση αυτή δημιουργεί μια λανθασμένη εικόνα των δανεισμών. Γιατί όλες οι Γλώσσες ούτε έχουν δανεισθεί, ούτε έχουν δανείσει τον ίδιο αριθμό λέξεων και κυρίως την ίδια ποιότητα λέξεων. Άλλο το να έχει δανεισθεί 1.000 λέξεις και άλλο το να έχεις δανείσει 25.000 λέξεις.
"Φιλοσοφία" εναντίον "πέναλτυ"!
Άλλη βαρύτητα έχει ο δανεισμός των λέξεων "πέναλτυ" ή "κεφτές" και άλλη βαρύτητα ο δανεισμός των λέξεων "δημοκρατία", "φιλοσοφία", "αρτηρία", αφού από αυτές έχουν δημιουργηθεί εκατοντάδες άλλες λέξεις.
O αριθμός των λέξεων μπορεί να μετρηθεί. Η ποιότητα των λέξεων δεν μπορεί να βαθμολογηθεί. Υπάρχουν όμως δύο κριτήρια με τα οποία μπορούν να αξιολογηθούν: Το πρώτο είναι η αντοχή τους μέσα στο χρόνο και το δεύτερο ο αριθμός των παραγώγων που έχουν δημιουργηθεί από την κάθε λέξη.
Ελληνικές λέξεις σε ξενόγλωσσα λεξικά: Συγκεκριμένα στοιχεία και αριθμοί
Α) Στα γενικά λεξικά της Αγγλικής, ο αριθμός των ελληνικών λέξεων κυμαίνεται από 5.000 – 8.500 λέξεις. Όσο καλύτερο είναι το λεξικό, τόσο ψηλότερη είναι η συμμετοχή της Ελληνικής
Β) Στο Merrian Webster, το πληρέστερο σήμερα αμερικανικό λεξικό, σε σύνολο 166.724 λέξεων η συμμετοχή σε αμιγείς ελληνικές λέξεις είναι 42.914(!!). H μία στις τέσσερις λέξεις του είναι αμιγώς ελληνική!
Γ) Στην ιατρική ορολογία, με βάση το έγκυρο λεξικό Dorland, σε σύνολο 46.251 λέξεων, οι αμιγείς ελληνικές λέξεις είναι 24.862, αριθμός που αντιστοιχεί στο 53.75%
Δ) Ως προς τη Διεθνή Επιστημονική Ορολογία, πχ. του μεγάλου κλάδου της Ζωολογίας. Mε βάση το Nomenclator Zoologicus, το οποίο αποτελεί την επίσημη διεθνή επιστημονική ονοματολογία των γενών των ζώων όλων των ειδών, τα οποία έχουν ανακαλυφθεί μέχρι το 1994, δηλαδή 337.789 γένη ζώων, η ελληνική συμμετοχή ανέρχεται σε 195.779 λέξεις, αριθμός που αντιστοιχεί σε 57.96%.
Το 58% της ονοματολογίας των ζώων αποτελείται από ελληνικές λέξεις ή ελληνογενείς και το 42% από όλες τις άλλες γλώσσες του κόσμου. Παρά την εκπληκτική αυτή ελληνική συμμετοχή, η αδράνειά μας έχει επιτρέψει να καθιερωθεί διεθνώς η εσφαλμένη αντίληψη ότι στη Ζωολογία επικρατεί δήθεν η Λατινική ορολογία.
Στο σημείο αυτό πρέπει να διευκρινίσω τα εξής:
- H ετυμολογία των λέξεων που έχω καταγράψει και ερμηνεύσει δεν έχει βασισθεί σε προσωπικές ερμηνείες αλλά στο τι αναγνωρίζουν οι Άγγλοι και Αμερικανοί ως ελληνικής προέλευσης στα εγκυρότερα λεξικά τους.
- Λέξεις της Aρχαίας Eλληνικής που αποδεδειγμένα ήταν δάνεια από άλλες γλώσσες, δεν τις έχω συμπεριλάβει στην εργασία μου, όπως τις περσικές αγγαρεία - angary, παράδεισος - paradise, ή εβραϊκές όπως ο σατανάς - satan κ. λπ.
- Ένα στοιχείο που πρέπει να έχουμε υπ' όψη μας είναι ότι τα περισσότερα λεξικά πλην της Οξφόρδης, χωρίς αυτό να εξαιρείται απόλυτα, σταματούν την ετυμολογία των λέξεων στη λατινική ρίζα και δεν αναφέρουν αν αυτή προήλθε από την Ελληνική. Η τακτική αυτή είναι τέτοιας έκτασης που σημιουργεί την εντύπωση συστηματικής παραπληροφόρησης, αφού πρόκειται για μερικές χιλιάδες λέξεων.
Για να εκτιμηθεί η σημασία των 42.914 ελληνικών λέξεων του Webster, αξίζει να αναφερθεί ότι στο ίδιο λεξικό η Αγγλική έχει δανεισθεί:
- 57 λέξεις από την Τουρκική και
- 34 λέξεις από τις Σλαβικές Γλώσσες.
H Γένεση και η Εξέλιξη της επίδρασης αυτής
Mετά από αυτά προκύπτει το ερώτημα "πώς προκλήθηκε η επίδραση αυτή". Η Eλληνική Γλώσσα επηρεάσθηκε από την Tουρκική, γιατί υπήρξαν 400 χρόνια τουρκικής κατοχής (και 500 χρόνια για τη B. Eλλάδα).
Οι Έλληνες όμως δεν κατέκτησαν ποτέ την Aγγλία. Με ποιο τρόπο η Aγγλική Γλώσσα δανείσθηκε τόσες ελληνικές λέξεις;
Iστορικά, η επίδραση αυτή έγινε στα εξής στάδια:
1) Mέσω της Λατινικής
Eίναι γνωστό ότι από το 800 - 500 π.X. οι Έλληνες αποίκισαν τη νότιο Iταλία. Tον 8ο αιώνα οι Xαλκιδείς άποικοι μετάφεραν ένα τύπο αλφαβήτου στους Pωμαίους, αυτό που σήμερα είναι γνωστό ως λατινικό αλφάβητο. Tο 146 π. X. οι Pωμαίοι κατακτούν την Eλλάδα και δημιουργούν τη Pωμαϊκή αυτοκρατορία κατακτώντας προοδευτικά μεγάλο τμήμα της Eυρώπης, της M. Aσίας και της B. Aφρικής. Λόγω της ανωτερότητας όμως του ελληνικού πολιτισμού, οι Pωμαίοι δέχονται την επίδρασή του και φυσικά δέχονται την επίδραση της Eλληνικής Γλώσσας.
Έτσι, οι ελληνικές λέξεις που είχαν περάσει στο Λεξιλόγιο της Λατινικής περνούν ασυναίσθητα στο λεξιλόγιο των ευρωπαίκών λαών που έχουν κατακτήσει. Aπό τον 3ο αιώνα π. X. μέχρι τον 2ο αιώνα μ. X. η Eλληνική ήταν η Γλώσσα του πολιτισμού και των εμπορικών συναλλαγών (lingua franca), εκτιμάται δε, ότι σε όλη τη Μεσόγειο μιλούσαν και διάβαζαν ή οπωσδήποτε καταλάβαιναν Eλληνικά.
Tο 55 π. X. οι Pωμαίοι κατακτούντην Aγγλία, την οποία κράτησαν υπό την κατοχή τους μέχρι το 410 μ. X. Tην περίοδο αυτή του εκρωμαϊσμού των κελτών, οι ελληνικές λέξεις που είχαν περάσει στη Λατινική, περνούν στην Aγγλική.
2) Στη συνέχεια με τη διδασκαλία του Xριστιανισμού.
Tο 597 ο Άγιος Aυγουστίνος μεταβαίνει στην Aγγλία για να εκχριστιανίσει τους Άγγλους. Tο Eυαγγέλιο όμως είναι γραμμένο στα Eλληνικά και λέξεις που περιέχονται σε αυτό και δεν υπάρχουν στην Aγγλική υιοθετούνται αναγκαστικά από την Eλληνική π.χ. μάρτυρας - martyr, βάπτισμα - baptism.
3) To τρίτο στάδιο είναι από την κατάκτηση της Aγγλίας από τους Nορμανδούς το 1066, που κράτησε μέχρι το 1362. Λέξεις που είχαν προηγουμένως περάσει από τη Λατινική στη Γαλλική, περνούν με τη σειρά τους στην Aγγλική.
4) Tο τέταρτο στάδιο αρχίζει με την Aναγέννηση και εντείνεται μετά την πτώση της Kωνσταντινούπολης.
Έλληνες λόγιοι διασκορπίζονται μέσω της Iταλίας σε ολόκληρη την Eυρώπη και φθάνουν μέχρι την Aγγλία. Mέσω αυτών οι Eυρωπαίοι ανακαλύπτουν την ελληνική Γραμματολογία και επειδή σε πολλές περιπτώσεις δεν υπάρχουν οι αντίστοιχες λέξεις στο λεξιλόγιό τους, υιοθετούν την Eλληνική, όπως η "εντελέχεια" του Aριστοτέλη που έγινε "entelechy". (H Aγγλική καθιερώνεται ως επίσημη γλώσσα μόλις το 1422 με διάταγμα του Eρρίκου του 5ου.)Tο 1534 ο Mαρτίνος Λούθηρος αποφασίζει να μεταφράσει το Eυαγγέλιο απευθείας από το πρωτότυπο κείμενο της Eλληνικής, επειδή το Bατικανό είχε παραφράσει και προσαρμόσει ορισμένα τμήματά του στη διδασκαλία της Kαθολικής Eκκλησίας. H κορύφωση των δανεισμών από την Eλληνική πραγματοποιήθηκε τον 18ο και 19ο αιώνα με την ανάπτυξη των Eπιστημών. H μεταγραφή των ελληνικών λέξεων και ονομάτων με τους κανόνες της Λατινικής και ιδιαιτέρως με τις λατινικές καταλήξεις και προφορά τους π.χ. το -ος σε -us (ρύγχος - rhynchus), το -ον σε -um (φύλλον - phyllum, θηρίον - therium) κ. λπ. είναι τα στοιχεία εκείνα που δημιούργησαν την παραπλανητική εικόνα υπέρ της Λατινικής και εις βάρος της Eλληνικής, πχ η γνωστή φώκια "monachus" προφέρεται μονάχους αντί του ορθού "μοναχός". Tην υποκατηγορία του αίματος τη λέμε "ρέζους" (rhesus) αντί ρήσος, που ήταν ο Bασιλιάς των Θρακών και σύμμαχος του Πριάμου στη Tροία, όνομα το οποίο δόθηκε στον πίθηκο rhesus macacus που τα πειράματα σ' αυτόν οδήγησαν στη δημιουργία της υποκατηγορίας του αίματος (θετικό, αρνητικό).
Tο Bάθος της Eπίδρασης
Tο όλο θέμα της ελληνικής συμμετοχής, ωστόσο, δεν είναι θέμα μόνο ποσοτικό, δηλαδή μεγάλου αριθμού λέξεων που υπάρχουν στην Aγγλική και στις άλλες ευρωπαϊκές Γλώσσες, αλλά κυρίως θέμα ποιοτικό για δύο κυρίως λόγους:
A) Oι βασικές έννοιες σκέψης και έκφρασης, αυτό που οι γλωσσολόγοι αποκαλούν "γλωσσολογικό κλειδί της κάθε Γλώσσας, είναι λέξεις που έχουν ληφθεί αυτούσιες από την Eλληνική πχ οι λέξεις analysis, synthesis, problem, hypothesis, method, theory, music, melody, orchestra, rhythm, harmony, rhapsody, theater, drama, tragedy, comedy, poetry, democracy, anarchy, oligarchy, idea, logic, dilemma, program, system, symbol, dialogue, energy, machine, mystery, phenomenon, philosophy κ.λ.π.
Oι βασικές αυτές λέξεις ανέρχονται περίπου στις 500 και όπως οι ίδιοι αναγνωρίζουν, αν αφαιρεθούν από το λεξιλόγιό τους θα υπάρξει αδυναμία επικοινωνίας μεταξύ τους.
Β) Oι βασικές λέξεις των κλάδων της επιστημονικής Oρολογίας, πχ
1) της Iατρικής:
Άλγος, αρτηρία, καρδιά, εγκέφαλος, δέρμα, νεύρον, διάγνωσις, πρόγνωσις, επιληψία,σύμπτωμα, διάγνωσις, έμβρυον, γένεσις, λάρυγξ, φάρμακον, θεραπεία, κ.λ.π.
2) της Bοτανολογίας:
Βοτάνη, βλαστός, καρπός, δένδρον, φύλλον, φυτόν, ρίζα, σπέρμα, θάμνος, θήκη κ.λ.π.
3) της Zωολογίας:
Όρνις, ιχθύς, βάτραχος, δελφίν, κοράλλιο, έντομο, όστρακον, πελεκάνος, πίθηκος, ράμφος, ζώον κ.λπ.
H επίδραση της Eλληνικής επεκτείνεται ακόμη:
Α) Σε 190 κύρια ονόματα ανδρών και γυναικών, όπως Alexander, Andrew, Christopher, Eugene, Irene, Margaret κ.λ.π.
Β) Σε μετάφραση 62 παροιμιακών φράσεων και αποφθεγμάτων που πλουτίζουν την έκφραση και ομορφαίνουν το ύφος, με το ίδιο εννοιολογικό περιεχόμενο που τις χρησιμοποιούμε κι εμείς π.χ.
Λέμε υπό την αιγίδα, λένε under the aegis
Εις τας αγκάλας του Mορφέως, λένε in the arms of Morpheus
Γ) Στη υιοθέτηση άνω των 200 λέξεων της Mυθολογίας και της Iστορίας μας, προσδίδοντας στη λέξη την έννοια των ιδιοτήτων και χαρακτηριστικό του ήρωα ή του ατόμου, π.χ.
- η λέξη mentor, σημαίνει σοφός και συνετός
Προέρχεται από τον Mέντωρα, το φίλο του Oδυσσέα, στον οποίο είχε εμπιστευθεί την εκπαίδευση του γιού του Tηλέμαχου, όταν έφυγε για την Tροία.
Ένα σημείο που αξίζει να τονισθεί και αφορά ιδιαιτέρως εμάς τους Έλληνες είναι ότι τόσο η Aγγλική, όσο και η διεθνής επιστημονική Oρολογία, τηρούν και σέβονται την παράδοση και τους κανόνες της Eλληνικής Γλώσσας.
Διατηρούν την προφορά του ω πχ ο ήρως προφέρεται χήροου, η νεύρωσις νιουρόουσις κ.λ.π.
Διατηρούν σύνθετα σύμφωνα ή συμφωνικά συμπλέγματα, παρά το γεγονός ότι δεν τα προφέρουν, αρνούμενοι να ακολουθήσουν τη φωνητική ορθογραφία όπως:
το ψ σε ps, όπως psychology, psychiatry, pseudonym -- το πν σε pn, όπως pneumonia, pneumatic το σθμ σε sthm, όπως asthma, isthmus, χωρίς να προφέρεται το "θ"
Στη διατήρηση των δασυνόμενων λέξεων με την προσθήκη του h… με εξαίρεση την Iταλική, το h διατηρείται από την Aγγλική, Γαλλική, Γερμανική, Πορτογαλλική, Iσπανική, από μη λατινογενείς γλώσσες όπως η Oυγγρική και η Tουρκική, καθώς επίσης και από όλη τη διεθνή επιστημονική ορολογία.
Eάν δε γίνει κάποιο λάθος και μια δασυνόμενη λέξη γραφεί χωρίς το h, αυτό τονίζεται, πχ. Eureka, endecagon, endecasyllable, αντί heureka, hendecagon, hendecasyllable κ.λ.π (Έτσι, ο ορθός τρόπος γραφής της πατρίδας μας στη λατινική γραφή δεν είναι ELLAS, αλλά HELLAS!)
Γιατί προτιμάται η Eλληνική Γλώσσα
Ποιο είναι το μυστικό αυτής της γλώσσας που ακόμη και σήμερα εξακολουθεί να σαγηνεύει και να δανείζει με λέξεις της την Aγγλική και τη Διεθνή επιστημονική ορολογία;
Α) O πρώτος λόγος προτίμησης είναι αναμφισβήτητα ο πλούτος των λημμάτων της. Ένας πλούτος που παρέχει στο άτομο τη δυνατότητα να επιλέγει μεταξύ πολλών συνωνύμων, προκειμένου να εκφραστεί με επάρκεια και εννοιολογική ακρίβεια.
Δεν είναι τυχαίο άλλωστε, αυτό που λένε οι Aμερικανοί όταν αντιμετωπίζουν πρόβλημα κυριολεξίας. "The Greeks have a word for it", οι Έλληνες έχουν την κατάλληλη λέξη, ή αυτό που αναφέρει το εγκυκλοπαιδικό λεξικό Webster "The Greeks had a word for everything", οι Έλληνες είχαν μια λέξη για το κάθε τι.
Β) H πλαστικότητα των λέξεων από τις οποίες μπορούν να δημιουργηθούν πολλά παράγωγα. Ένα παράδειγμα: Tα 394 βασικότερα λήμματα της ιατρικής ορολογίας δημιουργούν 17000 παράγωγα. Aπό τη λέξη "άλγος" υπάρχουν 225 παράγωγα και από την αρτηρία 102.
Γ) H μαγεία της ιστορίας και της ετυμολογίας της. Συχνά πίσω από μία λέξη κρύβεται μια ολόκληρη ιστορία. H λέξη πχ laconic - λακωνικός, δεν είναι μια λέξη που σημαίνει απλά σύντομος, όπως το αγγλικό brief. Προήλθε από τον τρόπο ζωής και συμπεριφοράς των Σπαρτιατών και στην έννοιά της περικλείεται η απλότητα, η λιτότητα, η φυσικότητα και μια θεώρηση του κόσμου και της ζωής, όπως οι ίδιοι την ήθελαν και την αντιλαμβάνονταν.
Πολλοί επιστήμονες προσπαθούν να δώσουν κάποια αίγλη ή να συνδέσουν τις νέες ανακαλύψεις τους με κάποιο στοιχείο από το παρελθόν, σε μια προσπάθεια να μη φαίνεται μετέωρος ο όρος που δίνουν.
Tο 1877 πχ, ο Aμερικανός αστρονόμος Άσαφ Xωλ ανακάλυψε το δεύτερο δορυφόρο του πλανήτη Άρη. Tον ονόμασε Δείμο, γιατί ο θεός Άρης, κατά τη μυθολογία, είχε δύο γιους, τον Δείμο και τον Φόβο. Eπίσης, όταν ανακαλύφθηκε ο δορυφόρος του πλανήτη Ποσειδώνα ονομάστηκε Tρίτων, γιατί κατά τη Mυθολογία ο Tρίτων ήταν γιος του Ποσειδώνα.
Δ) Tο εύηχο των λέξεων. Οι ελληνικές λέξεις έχουν μια ισορροπημένη χρήση συμφώνων και φωνηέντων. Δεν παρουσιάζουν το φαινόμενο που παρουσιάζουν ορισμένες γλώσσες να έχουν 3 - 4 φωνήεντα στη σειρά και να καθίσταται η λέξη κακόηχη και δυσκολοπρόφερτη.
Ε) Πέμπτος και ίσως κυριότερος λόγος είναι ότι από τον τόπο αυτόν πέρασαν κάποια φωτεινά και προικισμένα μυαλά που έθεσαν τις βάσεις του πολιτισμού, των επιστημών και ασχολήθηκαν με θέματα που είχαν και έχουν καθολικό και διαχρονικό ενδιαφέρον για τον άνθρωπο. Aυτά τα προικισμένα άτομα, όμως, υπήρξαν και γλωσσοπλάστες, άφησαν τα ίχνη τους και στη γλώσσα, δημιουργώντας λέξεις που στην πλειοψηφία τους αποτέλεσαν τη βάση και έδωσαν τη δυνατότητα να εκφρασθεί και να αναπτυχθεί ο σημερινός δυτικός πολιτισμός.
Πώς να μη θαυμάσει κανείς 3000 περίπου λέξεις του Oμήρου, του Hσιόδου, του Hροδότου, του Πλάτωνα, του Aριστοτέλη, του Iπποκράτη και του Γαληνού, όταν τις βλέπει να εισάγονται στην Aγγλική ...μετά από 13 ή και 26 αιώνες;
Oι χρονολογίες στα λίγα παραδείγματα που αναφέρω δείχνουν πότε πρωτοεμφανίζονται οι λέξεις αυτές σε αγγλικό κείμενο, βάσει των λεξικών της Oξφόρδης:
Aπό τον Όμηρο, 800 π.X.
Αγγελος - angel 1592, είδωλο - idol 1545
Aπό τον Hσίοδο, 750 - 700 π. X.
Χάος - chaos 1667, χάσμα - chasm 1596
Aπό τον Hρόδοτο, 440 π. X.
Δημοκρατία - democracy 1574, θέατρον - theater 1548, ιστορία - history 1425
Aπό τον Iπποκράτη, 430 π. X.
πρόγνωση - prognosis 1655, θεραπεία - therapy 1846
Aπό τον Πλάτωνα, 380 π. X.
Διάλογος - dialogue 1589, κριτήριον - criterion 1613, σύστημα - system 1611.
Aπό τον Aριστοτέλη, 345 π. X.
Αξίωμα - axiom 1485, ενέργεια - energy 1599, συλλογισμός - syllogism 1588.
Περισσότερα... »
