« Μόλυνση περιβάλλοντος», « Παγκόσμια οικολογική κρίση», « Φαινόμενο θερμοκηπίου», και άλλες τέτοιες εκφράσεις και έννοιες κινδυνεύουν να θεωρηθούν ως αόριστες φράσεις μόδας που λέγονται από πολλούς, δήθεν διανοούμενους που υποφέρουν από αυτή την κατάσταση, χωρίς ιδιαίτερη και σοβαρή σημασία, καθόσον κανείς τους δεν ασχολήθηκε με το φαινόμενο σοβαρά ώστε να ληφθούν οι δέουσες αποφάσεις που θα τηρηθούν όμως.
Η οικολογική κρίση δεν αποτελεί φαινόμενο του σημερινού ανθρώπου. Από την αρχαιότητα απασχόλησε τους ανθρώπους η μόλυνση του περιβάλλοντος.
Υποδειγματική μέριμνα για καθαρό και υγιεινό περιβάλλον βρίσκουμε στους ανεπτυγμένους πολιτισμούς, όπως τον Μινωϊκό και άλλους. Είχαμε και τότε σοβαρές επεμβάσεις και καταστροφή των δασών της νότιας Ευρώπης και της βόρειας Αφρικής, που επέδρασαν δυσμενώς στη βιολογική ισορροπία. Οι προσπάθειες για αναδάσωση απέτυχαν !
Τον προηγούμενο αιώνα πολλές προσωπικότητες ασχολήθηκαν με την προστασία του περιβάλλοντος για να δεχθούν επιθέσεις από τους επικριτές τους με το επιχείρημα ότι η φύση εκμηδενίζει τις ρυπάνσεις. Πόσο λάθος έκαναν !
Έπρεπε να φτάσουμε στο 1970 για να κηρυχθεί το έτος αυτό, έτος προστασίας της φύσης και να εκδοθούν νόμοι και διατάξεις για την προστασία του περιβάλλοντος, χωρίς ποτέ να εφαρμοστούν.
Το περιβάλλον γενικώς μολύνεται κυρίως λόγω της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, που προκαλείται από την έντονη εκβιομηχάνιση, την τουριστική ανάπτυξη και τις μεταφορές, λόγω της ραγδαίας αύξησης της κατανάλωσης ενέργειας. Επίσης η εντατική αγροτική εκμετάλλευση, η αλόγιστη χρησιμοποίηση των υδάτινων πόρων και η ταυτόχρονη μόλυνσή τους, η υποβάθμιση μεγάλων αγροτικών εκτάσεων, η εντατική εκμετάλλευση και αποψίλωση των δασών σε συνδυασμό με τις πυρκαγιές και κυρίως την καταστροφή των τροπικών δασών, η μόλυνση των ποταμών, των θαλασσών και των ωκεανών, έχουν ως αποτέλεσμα τη διατάραξη των οικολογικών ισορροπιών.
Έτσι έχουμε φτάσει σήμερα στην όξυνση των καιρικών φαινομένων και στο φαινόμενο του θερμοκηπίου.
Σήμερα η ατμοσφαιρική ρύπανση σε διοξείδιο του άνθρακα ( CO2) ανέρχεται σε 280 ppm (cm3 CO2/m3 αέρα). Έχει υπολογιστεί ότι το 2010 το CO2 θα φτάσει μεταξύ 540 ppm και 770 ppm. Το 60% του CO2 οφείλεται στη βιομηχανία και στις μεταφορές.
Οι εκπομπές των αερίων αυτών, έχουν ως αποτέλεσμα την αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη ( φαινόμενο θερμοκηπίου) και το λιώσιμο των πάγων ( αύξηση του επιπέδου των ωκεανών και των θαλασσών).
Υπολογίζεται ότι από τις αρχές του περασμένου αιώνα η θερμοκρασία του πλανήτη μας αυξήθηκε κατά 0,50C, η δε μέση στάθμη των θαλασσών κατά 10-25cm.
Ορισμένοι ειδικοί επιστήμονες προβλέπουν αύξηση της θερμοκρασίας της Γης τον 210 αιώνα από 2,5-100C, εάν συνεχιστεί η ατμοσφαιρική ρύπανση με τους σημερινούς ρυθμούς.
Τα αποτελέσματα της παραπάνω αύξησης της θερμοκρασίας θα είναι οι πολλές και έντονες καταιγίδες, οι ξηρασίες, οι αμμοθύελλες, η αύξηση των ασθενειών, η αύξηση του επιπέδου των θαλασσών με συνέπεια την εξαφάνιση παράκτιων περιοχών και νησιών. Η αγροτική παραγωγή, λόγω ξηρασίας, θα μειωθεί και τα υπόγεια νερά θα αρχίσουν να εξαντλούνται.
Ήδη σήμερα 1,2 δισεκατομμύρια άνθρωποι, κυρίως στις αναπτυσσόμενες χώρες (20% του παγκόσμιου πληθυσμού), δεν έχουν εύκολη πρόσβαση σε πόσιμο νερό. Οι δυσμενείς συνέπειες θα συνεχιστούν με τον περιορισμό των αγροτικών εκτάσεων (λόγω έλλειψης νερού) και την αποψίλωση των δασών.
Εξάλλου η υπερεκμετάλλευση και η μόλυνση των ποταμών και των θαλασσών θα περιορίσουν τις διαθέσιμες ποσότητες αλιευμάτων.
Όπως προαναφέρθηκε, ο βιομηχανικός τομέας και οι μεταφορές καταναλώνουν σήμερα το μεγαλύτερο ποσοστό ενέργειας και φυσικών πόρων. Περίπου ο βιομηχανικός τομέας καταναλώνει το 30% και οι μεταφορές επίσης το 30% της ενέργειας. Τα τελευταία χρόνια έγιναν προσπάθειες από τις ανεπτυγμένες χώρες για τη βελτίωση των ενεργειακών αποδόσεων με νέες τεχνολογίες και εναλλακτικές μορφές ενέργειας. Παρ’ όλα αυτά οι εκπομπές του CO2 ανά κάτοικο παραμένουν σε υψηλά επίπεδα. Αν αυτή η κατάσταση συνεχιστεί, υπολογίζεται ότι οι εκπομπές CO2 από 25 δισεκατομμύρια τόνους το χρόνο το 2000, θα φτάσει τα 75 δισεκατομμύρια τόνους το χρόνο το 2100.
Να σημειωθεί ότι το 1992 στη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών στο Ρίο και το 1997 στη Συμφωνία του Κιότο, οι ανεπτυγμένες χώρες δεσμεύτηκαν να μειώσουν τις εκπομπές του CO2 κατά 5% κ.μ.ο. έως το 2012 σε σχέση με το 1990, πράγμα που δεν επιτεύχθηκε.
Η υπερεκμετάλλευση των πόρων, οι μεταφορές, η τεχνολογική πρόοδος, ο ανταγωνισμός γενικά σε παγκόσμια κλίμακα, επηρεάζουν δυσμενώς το οικολογικό σύστημα του πλανήτη μας και μολύνουν το περιβάλλον.
Έχει υπολογιστεί ότι στις αστικές περιοχές οι οδικές μεταφορές ευθύνονται για το 100% των εκπομπών του μονοξειδίου του άνθρακα (CO), το 60% των υδρογονανθράκων, το 50% των σωματιδίων και το 10% των εκπομπών του διοξειδίου του θείου.
Οι παραπάνω δυσμενείς περιβαλλοντικές εξελίξεις επηρεάζουν αρνητικά τη βιοποικιλότητα το πλανήτη μας. Μέχρι σήμερα η μέγιστη ταχύτητα εξαφάνισης ειδών στον πλανήτη μας ήταν ένα είδος ανά 50-100 χρόνια. Στο μέλλον, αν συνεχιστεί η κατάσταση αυτή, η εξαφάνιση των βιολογικών ειδών θα γίνεται με τρομακτικούς ρυθμούς: 50.000 φυτά θα εξαφανιστούν μέχρι το 2050.
Η διατήρηση της βιοποικιλότητας προϋποθέτει την ανάπτυξη της γεωργίας και της δασοκομίας βάση συγκεκριμένων δεσμεύσεων για την προστασία του περιβάλλοντος.
Δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι σήμερα ο παγκόσμιος πληθυσμός φτάνει τα 6,2 δισεκατομμύρια άτομα περίπου και ότι η Γη είναι ένας πλανήτης πεπερασμένος, με δεδομένους φυσικούς πόρους και δεδομένη γεωγραφική επιφάνεια. Επομένως οι δυνατότητες της Γης σε φυσικά αγαθά είναι δεδομένες και δεν μπορούν να αυξάνονται σύμφωνα με τις εκάστοτε ανθρώπινες απαιτήσεις.
Το 1994 σε Παγκόσμια Διάσκεψη για τον πληθυσμό και την ανάπτυξη, που έγινε από τον ΟΗΕ, αναγνωρίστηκε ότι για να επιτευχθεί βιώσιμη ανάπτυξη θα πρέπει ο παγκόσμιος πληθυσμός να σταθεροποιηθεί στα 7,9 με 9,8 δισεκατομμύρια άτομα μέχρι το 2050.
Ο υπερπληθυσμός, καθώς επίσης και η αστικοποίηση συντελούν στην αναντιστοιχία μεταξύ ανθρώπινων επιθυμιών (και όχι αναγκών) και δραστηριοτήτων και των δυνατοτήτων της φύσης.
Η εκμηχάνιση της γεωργίας, η εύρεση και χρήση τεχνητών λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων για την αύξηση της παραγωγής και την καταπολέμηση των ασθενειών αντίστοιχα, η ανάπτυξη νέων ποικιλιών φυτών, η χρησιμοποίηση νέων αρδευτικών μεθόδων, είχαν ως αποτέλεσμα την παγκόσμια αύξηση της αγροτικής παραγωγής. Όλα όμως αυτά επιδείνωσαν ταυτόχρονα τις περιβαλλοντικές συνθήκες. Οι ανθρώπινες αυτές δραστηριότητες επηρέασαν επίσης και την ποιότητα του πόσιμου νερού, που αντιστοιχεί στο 3% της συνολικής ποσότητας υδάτων της γης.
Η μόλυνση του πόσιμου νερού επιφέρει το θάνατο πολλών εκατομμυρίων ανθρώπων κάθε χρόνο.
Το φαινόμενο του θερμοκηπίου θα δημιουργήσει κατά τη διάρκεια του 21ου αιώνα έλλειψη του πόσιμου νερού σε ανησυχητικό βαθμό. Πολλοί είναι εκείνοι που αναφέρουν ήδη ότι ο τρίτος παγκόσμιος πόλεμος θα έχει ως αιτία το πόσιμο νερό.
Το 1992 στο Ρίο ντε Τζανέιρο, πραγματοποιήθηκε η Διάσκεψη του ΟΗΕ, όπου υιοθετήθηκε η Agenda 21 που αποσκοπούσε κυρίως στη σταδιακή μείωση και σταθεροποίηση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα στα επίπεδα του 1990. Το 1997 οι ανεπτυγμένες χώρες υιοθέτησαν το πρωτόκολλο του Κιότο βάσει του οποίου πρέπει να περιορίσουν, μέχρι το έτος 2012, κατά 5% κ.μ.ο. τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα σε σχέση με το επίπεδο των εκπομπών αυτών το 1990.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση τον Ιούνιο του 2002 επικύρωσε τη συμφωνία του Κιότο, ενώ οι ΗΠΑ αρνήθηκαν.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε και μια σειρά μέτρων προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι της συμφωνίας του Κιότο όπως:
- ανάπτυξη και επέκταση της βιολογικής γεωργίας
- προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων
- προώθηση λιγότερο ρυπαντικών μέσων μεταφοράς
- αντικατάσταση των σημερινών καυσίμων των αυτοκινήτων με καύσιμα που ρυπαίνουν λιγότερο την ατμόσφαιρα
- ανάπτυξη της έρευνας ώστε να βρεθούν, όσο γίνεται γρηγορότερα, νέες μορφές ενέργειας.
Το 2003 το Ινστιτούτο Worldwatch προειδοποίησε ότι απειλούνται με εξαφάνιση το 25% των θηλαστικών και το 12% των πτηνών της Γης. Η έκθεση του εν λόγω Ινστιτούτου αναφέρει ότι η κατάσταση πρέπει να μας ανησυχεί. Ο πλανήτης μας σιγά-σιγά πεθαίνει. Κι’ αυτό γιατί ο βιολογικός κύκλος διαταράσσεται συνεχώς από τη γενικευμένη χρήση ορυκτών καυσίμων, με αποτέλεσμα να διασαλεύεται η σταθερότητα του κλίματος. Επίσης αναφέρεται ότι ο πλανήτης μας παράγει 300 εκατομμύρια τόνους σκουπιδιών ετησίως !
Η βιοποικιλότητα του πλανήτη απειλείται. Κάθε χρόνο 150 εκατομμύρια στρέμματα δασών υλοτομούνται !
Οι φωτογραφίες που μας στέλνουν οι δορυφόροι δείχνουν το μέγεθος της καταστροφής που συνεχώς αυξάνεται. Η ισορροπία των κλιματικών συνθηκών διαταράσσεται επικίνδυνα.
Η φύση ήδη φωνάζει και διαμαρτύρεται για το κακό που της κάνουμε, αλλά σε « ώτα μη ακουόντων».
Δεν είναι υπεύθυνες μόνο οι κυβερνήσεις των κρατών αλλά και οι ίδιοι οι πολίτες. Μήπως πρέπει να αναθεωρηθούν οι αξίες του ανθρώπου; Μήπως πρέπει ο άνθρωπος να δει το περιβάλλον, μέσα στο οποίο ζει, με ιδιαίτερο σεβασμό και όχι μόνο ως μέσο για την όσο το δυνατόν μεγαλύτερη υλική ευδαιμονία του;
Η προσκόλληση του ανθρώπου στην υλιστική και αλόγιστη οικονομική ανάπτυξη έφερε τα δυσμενή αποτελέσματα.
Σήμερα δυστυχώς, ζούμε κάτω από την αποκαλούμενη « αρχή του ανθρωποκεντρισμού».
Ο άνθρωπος τοποθετήθηκε στη Γη για να κυριαρχήσει πάνω σε αυτή, ζώντας όμως αρμονικά με το φυσικό περιβάλλον, καθόσον και αυτός είναι μέρος αυτού.
Ερμηνεύοντας όμως λάθος το ότι είναι η κορωνίδα της δημιουργίας και ότι όλα πρέπει να υποτάσσονται για το υλιστικό καλό του, φτάσαμε ήδη στις δυσάρεστες περιβαλλοντικές καταστάσεις. Κυρίαρχο πλέον είναι το « κεφαλαιοκρατικό» σύστημα που διέπεται από το ανεξάντλητο καταναλωτικό πνεύμα.
Για την αλόγιστη και ασυνείδητη οικονομική ανάπτυξη, θυσιάζουμε το περιβάλλον μας.
Η ηθική χαλάρωση και η κρίση των θεσμών, που χαρακτηρίζουν τη σημερινή κοινωνία, δημιουργούν ένα κλίμα αδιαφορίας και ατομικού συμφέροντος.
Για να προσεγγίσουμε το περιβαλλοντικό πρόβλημα, που ο ίδιος ο άνθρωπος προκάλεσε, πρέπει να αναθεωρήσουμε γενικά τη στάση ζωής μας.
Η συγκρότηση αφενός υπεύθυνου εθνικού περιβαλλοντικού σχεδιασμού και αφετέρου η άμεση λήψη μέτρων σε επίπεδο νομοθετικό, κοινωνικοοικονομικό και παιδαγωγικό, θα οδηγήσουν στην έστω και μικρή αντιμετώπιση της οικολογικής κρίσης.
Πέραν όμως αυτών, ο άνθρωπος πρέπει να συνειδητοποιήσει ότι η περιβαλλοντική κρίση είναι οντολογική και η αποστολή του δεν είναι η καταστροφή του περιβάλλοντος, αλλά η ορθολογική συνύπαρξη μαζί του. Δεν νοείται ανθρώπινη ύπαρξη χωρίς υλική υπόσταση, γι’ αυτό και ο φυσικός κόσμος δεν πρέπει να υποτιμάται έναντι του ανθρώπου.
Ο άνθρωπος βρίσκεται ανάμεσα σε υλικό και πνευματικό κόσμο. Επομένως έχει υποχρέωση να διαφυλάξει αυτόν τον υλικό κόσμο και γενικά την όλη δημιουργία. Αν δεν το καταλάβει αυτό, νομίζω ότι όσα μέτρα και αν ληφθούν δεν θα επιφέρουν αποτελέσματα θετικά για την προστασία του περιβάλλοντος.
Επομένως οι ενέργειες των ανθρώπων πρέπει να είναι τέτοιες ώστε να διαφυλάτουν το φυσικό περιβάλλον διατηρώντας την ισορροπία και αειφορία του.
Περισσότερα... »
